اثرات متقابل ژنوتیپ در محیط بر روی عملکرد دانه ژنوتیپ‌های گندم زمستانه کشت شده در شرایط دیم

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

عضو هیات علمی بخش تحقیقات غلات موسسه تحقیقات کشاورزی دیم کشور

چکیده

به منظور مطالعه اثر متقابل ژنوتیپ × محیط بر روی عملکرد دانه، این تحقیق با 24 ژنوتیپ گندم نان در 21 محیط مختلف شامل ایستگاه‌های تحقیقات کشاورزی مراغه، سرارود، قاملو، شیروان، اردبیل، اراک و زنجان در شرایط دیم طی سه سال زراعی (۱۳۹۲-۹۵) انجام گرفت. نتایج تجزیه مرکب عملکرد دانه نشان داد که اثر اصلی ژنوتیپ، محیط و اثر متقابل ژنوتیپ × محیط در سطح احتمال 1% معنی‌دار بوده و بزرگی اثر متقابل ژنوتیپ × محیط نسبت به اثر ژنوتیپ تقریبا" سه برابر بود که بیانگر وجود گروه‌های محیطی مختلف در برنامه به نژادی گندم دیم کشور است. بر اساس نتایج GGE بای پلات، محیط‌ها در دو گروه و ژنوتیپ‌ها در پنج گروه مشخص گروهبندی شدند. ژنوتیپ‌های شماره 1 (رقم شاهد آذر2) و 21 (لاین به نژادی) هرکدام سازگاری خصوصی بالایی را به یکی از دو گروه محیطی متفاوت نشان دادند. در این تحقیق محیط‌های سرد به خوبی توسط تجزیه گرافیکی از محیط‌های معتدل سرد متمایز شده و لاین برتر در هر گروه شناسایی شد. در بین لاین‌های مورد ارزیابی ژنوتیپ شماره ۲۰ به عنوان ژنوتیپ ایده‌ال بهترین ترکیب را از نظر میانگین عملکرد دانه بیشتر و پایداری عملکرد بالا به نمایش گذاشت. بکارگیری تجزیه‌های گرافیکی در این تحقیق توانمندی بالای این روش را در ارزیابی همزمان ژنوتیپ‌ها و محیط‌های اجرای آزمایش به نمایش گذاشت و اطلاعات بسیار مفیدی از ژنوتیپ‌ها و محیط‌های برتر را برای استفاده در برنامه‌های به نژادی فراهم کرد.

کلیدواژه‌ها