مؤسسه تحقیقات ثبت و گواهی بذر و نهال، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرج، ایران
10.22092/aj.2026.372474.1720
چکیده
خربزه (Cucumis melo L.) گونهای از خانواده کوکوربیتاسه و یک محصول سبزی و صیفی مهم از نظر تنوع صفات مورفولوژیک و زراعی است. ارزیابی تمایز، یکنواختی و پایداری که پیش از آزاد سازی ارقام جدید برای اطمینان از حفاظت از حقوق مالکیت فکری انجام میشود و برای شناسایی دقیق تنوع ژنتیکی بهمنظور افزایش کارایی بهنژادی گیاهی و بهینهسازی گزینش صفات ضروری است. در این پژوهش 42 رقم خربزه با استفاده از 18 صفت مورفولوژیک کیفی و شبهکیفی و پنج صفت کمی میوه ارزیابی شد. تنوع فراوانی در شکل میوه (از جمله طول، رنگ، سطح، لکه، پچ، شیار و گوشت میوه) و همچنین صفات مورفولوژی بذر مانند رنگ و شکل مشاهده شد، که امکان تعیین تمایز کارای ارقام را فراهم میکند. صفات محل قرار گیری حداکثر قطر میوه و وجود خار میوه در بین ارقام ارزیابی شده متمایز نبودند. تجزیه واریانس مرکب در طی دو سال، با طبقهبندی ارقام بر اساس هر یک از صفات کمی منجر به مشخصتر شدن تفاوت بین ارقام میشود. در صفات کمی، بالاترین همبستگی مثبت بین صفات طول میوه با نسبت طول به عرض میوه (86/0r=) وجود داشت و بالاترین همبستگی منفی بین صفات ضخامت گوشت میوه و طول بذر (43/0r=-) وجود داشت. بر اساس مدل ارزیابی چند بعدی M-TOPSIS، برای صفات اقتصادی میوه پنج رقم برتر به ترتیب رقمهای Pooya،Sivano ،Derak ، Sakura و Karoun بودند. این یافتهها صفات کلیدی مورفولوژیک برای گروهبندی و بهنژادی ارقام را مشخص میکند و یک مجموعه صفت فنوتیپی برای پژوهشهای ژنتیکی آینده فراهم میکند.
)