1
دانشیار گروه اگرانومی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه هرات- افغانستان
2
گروه زراعت دانشکده کشاورزی دانشگاه فردوسی مشهد
3
دانشگاه فردوسی مشهد
4
عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی
10.22092/aj.2025.362559.1652
چکیده
بهمنظور ارزیابی اثر افزایش تنوع ژنتیکی از طریق کشت مخلوط ارقام بر عملکرد و اجزای عملکرد گندم، پژوهشی در قالب طرح بلوکهای کامل تصادفی با ۳ تکرار و 15 تیمار در دو سال زراعی در شرایط آب و هوایی مشهد اجرا شد. تیمارهای آزمایش شامل کشت خالص و مخلوطهای دوگانه، سهگانه و چهارگانه، چهار رقم گندم حیدری، پیشگام، پیشتاز و فلات بود. نتایج نشان دادکه بیشترین تعداد دانه در سنبله (12/49 دانه)، وزن هزاردانه (۷۰/۴۵ گرم)، عملکرد دانه (7/5318 کیلوگرم در هکتار) و شاخص برداشت (70/41 درصد) متعلق به مخلوط سهگانه ارقام پیشگام همراه با پیشتاز و فلات بود. نتایج تجزیه کلاستر نشان داد که که علیرغم نوسانات مشاهده شده در میان تیمار های آزمایش از نظر صفات فوق، بطور کلی تیمارها به سه گروه (خوشه ) تقسیم شدند. در گروه اول دو رقم پیشگام و فلات با عملکرد نسبتا پایین در کنار هم قرار گرفتند. گروه دوم یا حد واسط از نظر صفات فوق شامل کشت خالص و مخلوط های دوگانه ارقام حیدری، پیشگام و فلات بود. ولی در گروه سوم ترکیبات مختلف کشت مخلوط دوگانه، سهگانه و چهارگانه رقم پیشتاز مشاهده شد. بیشترین عملکرد بیولوژیک در مخلوط چهارگانه ارقام حیدری، پیشگام، پیشتاز و فلات (81/12591 کیلوگرم درهکتار) مشاهده شد. بطور کلی، افزایش تنوع ژنتیکی وکشت مخلوط ارقام به صورت دوگانه و سهگانه بدلیل داشتن سیستم ریشه ای متفاوت وکاهش رقابت درون گونه ای، دریافت نور بیشتر و استفاده بهینه از منابع نسبت به کشت خالص این ارقام از جنبه های مختلف مناسبتر می باشد.
)