مرکزتحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی خراسان رضوی پژوهش های کاربردی زراعی 2538-4066 37 3 2026 07 23 Evaluation Effects of Row Spacing and Irrigation Levels on Yield, and Physiological Adaptations in Cotton ارزیابی فاصله ردیف‌کشت بر عملکرد، و سازگاری‌های فیزیولوژیکی در پنبه در سطوح مختلف آبیاری 1 13 136028 10.22092/aj.2026.371226.1709 FA سیدامیرعباس موسوی گروه کشاورزی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد چالوس، ایران. فاطمه دیلم کتولی گروه کشاورزی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد چالوس، ایران الهام فغانی گروه کشاورزی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد چاوس، ایران مرتضی سام دلیری گروه کشاورزی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد چالوس، ایران Journal Article 2025 10 29 Introduction Cotton (Gossypium hirsutum L.) is a globally critical industrial crop, essential to agricultural economies and the textile industry. With climate change and increasing water scarcity posing significant challenges, optimizing cultivation practices has become imperative. Effective irrigation management under water-deficit conditions is crucial for sustaining yields and agricultural systems. Research indicates that adjusting cotton row spacing is a key strategy for influencing yield, water use efficiency, and plant physiology. Materials & Methods This research aimed to investigate the effects of row spacing and different irrigation levels on cotton yield, yield components, and physiological responses. The experiment was conducted as a split-plot design within a randomized complete block arrangement with three replications at the Hashemabad Cotton Research Station in Golestan Province, Iran. The experimental treatments included two row spacing levels (narrow spacing of 20×20 cm and conventional spacing of 20×80 cm) as the main factor and four irrigation levels (rainfed, 30%, 60%, and 100% of field capacity) as the sub-factor. During the flowering stage, leaf temperature was measured using a thermometer. Samples were taken from the middle third of the canopy leaves to determine cuticular wax concentration (Ebercon et al., 1977). At physiological maturity, 30 bolls were harvested, and boll weight (single boll and total boll weight) was calculated. The first harvest yield and total yield were also evaluated. Results & Discussion The results indicated that row spacing had a significant effect on growth indices, yield, and physiological traits. In narrow-row spacing, faster canopy closure led to increased light absorption, improving light use efficiency by 18% compared to conventional spacing. However, the higher plant density in narrow rows reduced single boll weight by 15% compared to conventional spacing. In terms of yield, the highest productivity (3200 kg/ha) was achieved with conventional row spacing and 60% field capacity irrigation, while the lowest yield (1800 kg/ha) was observed in narrow row spacing with 30% irrigation. Physiological responses showed that under drought stress and high plant density, leaf cuticular wax concentration increased by up to 40%. This response was evaluated as a defense mechanism to reduce transpiration and maintain tissue moisture. Additionally, leaf temperature in water-stressed and high-density treatments was significantly higher (by about 3–5°C) than in other treatments, indicating reduced efficiency of leaf cooling systems under stress. Regarding yield components, the number of bolls per square meter in narrow-row spacing was 20% higher than in conventional spacing, but boll weight decreased in this treatment. Conclusions The findings of this study suggest that although the narrow-row spacing system can enhance yield potential through increased plant density and improved light absorption, this advantage diminishes under severe water stress. Conversely, conventional row spacing with 60% field capacity irrigation was identified as the optimal treatment in terms of yield and water use efficiency. These results can be applied in developing management strategies for cotton cultivation in water-limited regions. پنبه (Gossypium hirsutum L.) از مهم‌ترین گیاهان صنعتی جهان، نقش حیاتی در کشاورزی دارد آزمایش به‌صورت کرت‌های خردشده در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار در ایستگاه تحقیقاتی پنبه هاشم آباد- استان گلستان اجرا گردید. تیمارهای آزمایش شامل دو سطح فاصله ردیف‌کشت (فاصله باریک ۲۰×۲۰ سانتی‌متر و فاصله متداول ۲۰×۸۰ سانتی‌متر) به‌عنوان فاکتور اصلی و چهار سطح آبیاری (دیم، ۳۰%، ۶۰% و ۱۰۰% ظرفیت زراعی) به‌عنوان فاکتور فرعی بودند. نتایج نشان داد عملکرد، در تیمار فاصله متداول با آبیاری ۶۰% ظرفیت زراعی بیشترین بود، در حالی‌که کمترین عملکرد در تیمار فاصله کشت باریک با آبیاری ۳۰% مشاهده شد. در تنش خشکی و تراکم بالا، غلظت موم کوتیکولی برگ‌ها افزایش یافت. این پاسخ به‌عنوان مکانیسم دفاعی گیاه در برابر کاهش تعرق و حفظ رطوبت بافت‌ها ارزیابی شد. همچنین، دمای برگ در تیمارهای با تنش آبی و تراکم بالا به‌طور معنی‌داری بیشتر از سایر تیمارها بود. این افزایش دما نشان‌دهنده کاهش کارایی سیستم‌های خنک‌کننده برگ در شرایط تنش بود. اجزای عملکرد، تعداد غوزه در مترمربع در فاصله ردیف باریک ۲۰% بیشتر از فاصله متداول بود، اما وزن غوزه در این تیمار کاهش یافت. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که اگرچه سیستم کشت با فاصله ردیف باریک می‌تواند از طریق افزایش تراکم بوته و بهبود جذب نور، پتانسیل افزایش عملکرد را داشته باشد، اما این مزیت در شرایط تنش آبی شدید کاهش می‌یابد. این یافته‌ها می‌تواند در تدوین برنامه‌های مدیریتی کشت پنبه در مناطق با محدودیت آبی مورد استفاده قرار گیرد.

https://aj.areeo.ac.ir/article_136028_7302ad94b4020977c02e92de57ef1fa6.pdf

مرکزتحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی خراسان رضوی پژوهش های کاربردی زراعی 2538-4066 37 3 2026 07 23 Phenotypic Variation Evaluation in Commercial Hybrid Melon (Cucumis melo L.) cultivars for Varietal Identification and Genetic Enhancement ارزیابی تنوع فنوتیپی ارقام هیبرید تجاری ملون (Cucumis melo L.) به‌منظور شناسایی رقم و بهبود ژنتیکی 14 40 136061 10.22092/aj.2026.372474.1720 FA سعید امینی مؤسسه تحقیقات ثبت و گواهی بذر و نهال، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرج، ایران Journal Article 2026 04 03 Introduction The melon (Cucumis melo L., 2n = 24), a species in the Cucurbitaceae family, exhibits extensive diversity. It is a significant horticultural crop in Iran, known for its considerable morphological and agronomic variation. A comprehensive understanding of phenotypic variation is essential for enhancing breeding efficiency and optimizing trait selection. Evaluation of distinctness, uniformity, and stability (DUS) is mandatory prior to cultivar release to ensure the protection of intellectual property rights for newly developed varieties. In addition, comprehensive morphological evaluation is necessary to identify the distinguishing traits of each cultivar. To enhance varietal identification and genetic improvement of melon cultivars, this study investigates their Distinctness, Uniformity, and Stability (DUS) characterization and morphological variation. The present study undertakes an investigation into the Distinctness, Uniformity, and Stability (DUS) characterization, alongside the morphological variation of melon cultivars, to facilitate both varietal identification and genetic advancement. Materials and Methods: The experiment was conducted at the Seed and Plant Certification and Registration Institute (SPCRI), Agricultural Research Education and Extension Organization (AREEO) in Karaj, Iran, during the spring and summer seasons of 2024/2025, employing a complete randomized block design with two replications. This study undertakes a detailed examination of the modified Distinctness, Uniformity, and Stability (DUS) morphological characteristics of forty-two melon hybrid cultivars. It employs both quantitative and visual traits to identify commercially relevant biological differences and to improve the efficiency of breeding programs. A modified descriptive term list from UPOV (The International Union for the Protection of New Varieties of Plants) was utilized to investigate five quantitative and twelve qualitative and pseudo-quantitative traits across various organs, including plant, leaf, flower, fruit, and seed qualities. The DUS (Distinctness, Uniformity, and Stability) test was designed to identify, classify, and safeguard commercial cultivars exhibiting specific superior characteristics. Pearson correlation analysis was performed to determine the interrelationships among the various DUS traits. A specialized TOPSIS (Technique for Order Preference by Similarity to Ideal Solution) algorithm, specifically the Mahalanobis-TOPSIS variant, was developed to establish a comprehensive multi-criteria decision-making model. The breeding potential of forty-two hybrid melon cultivars was assessed and ranked using this model. Results Significant variations in fruit morphology, including color, length, surface, dots, patches, grooves, and flesh, as well as seed characteristics such as color and shape, were observed, enabling effective cultivar differentiation. A pooled Analysis of Variance (ANOVA) over two years revealed significant differences among cultivars (p < 0.05), indicating diverse morphological forms within the studied cultivars. Based on the Distinctness, Uniformity, and Stability (DUS) features of the investigated melon cultivars, the modified DUS trait dataset, specifically fruit warts and the position of maximum fruit diameter, showed no variance across all commercial melon cultivars. A pairwise examination of Pearson correlation coefficients for the six quantitative Distinctness, Uniformity, and Stability (DUS) testing traits revealed that some traits were largely independent, while others were grouped due to strong positive or negative significant correlations. Correlation analysis revealed the highest positive correlation between fruit length with fruit length/width (r=0.86), and the highest negative correlation between fruit flesh diameter with seed length (r=-0.43). Utilizing the M-TOPSIS multidimensional evaluation model, five cultivars—Pooya, Sivano, Derak, Sakura, and Karoun—were identified as exhibiting excellent comprehensive performance based on four economic DUS traits (fruit traits). Significantly, the superior plants demonstrated synergistic advantages across multiple key traits, rather than extreme performance in a single trait. This provides essential materials and a basis for multi-trait synergistic optimization in the collaborative breeding of the evaluated traits in C. melo. Conclusion This study highlights the significant genetic diversity within commercial hybrid melons and identifies critical traits for cultivar differentiation. These results offer actionable insights that can assist breeders in developing superior cultivars with improved yields and traits that satisfy consumer preferences. Furthermore, this study supports ongoing plant breeding initiatives by identifying reliable morphological traits for cultivar differentiation, thereby aiding the enhancement of crop quality and yield. Additionally, it suggests that future research should focus on refining DUS criteria through the inclusion of more traits that effectively distinguish between different melon cultivars. خربزه (Cucumis melo L.) گونه‌ای از خانواده کوکوربیتاسه و یک محصول سبزی و صیفی مهم از نظر تنوع صفات مورفولوژیک و زراعی است. ارزیابی تمایز، یکنواختی و پایداری که پیش از آزاد سازی ارقام جدید برای اطمینان از حفاظت از حقوق مالکیت فکری انجام می‌شود و برای شناسایی دقیق تنوع ژنتیکی به‌منظور افزایش کارایی به‌نژادی گیاهی و بهینه‌سازی گزینش صفات ضروری است. در این پژوهش 42 رقم خربزه با استفاده از 18 صفت مورفولوژیک کیفی و شبه‌کیفی و پنج صفت کمی میوه ارزیابی شد. تنوع فراوانی در شکل میوه (از جمله طول، رنگ، سطح، لکه، پچ، شیار و گوشت میوه) و همچنین صفات مورفولوژی بذر مانند رنگ و شکل مشاهده شد، که امکان تعیین تمایز کارای ارقام را فراهم می‌کند. صفات محل قرار گیری حداکثر قطر میوه و وجود خار میوه در بین ارقام ارزیابی شده متمایز نبودند. تجزیه واریانس مرکب در طی دو سال، با طبقه‌بندی ارقام بر اساس هر یک از صفات کمی منجر به مشخص‌تر شدن تفاوت بین ارقام می‌شود. در صفات کمی، بالاترین همبستگی مثبت بین صفات طول میوه با نسبت طول به عرض میوه (86/0r=) وجود داشت و بالاترین همبستگی منفی بین صفات ضخامت گوشت میوه و طول بذر (43/0r=-) وجود داشت. بر اساس مدل ارزیابی چند بعدی M-TOPSIS، برای صفات اقتصادی میوه پنج رقم برتر به ترتیب رقم‌های Pooya،Sivano ،Derak ، Sakura و Karoun بودند. این یافته‌ها صفات کلیدی مورفولوژیک برای گروه‌بندی و به‌نژادی ارقام را مشخص می‌کند و یک مجموعه صفت فنوتیپی برای پژوهش‌های ژنتیکی آینده فراهم می‌کند.

https://aj.areeo.ac.ir/article_136061_a778c6938289dfbfc6ed7931fa5eaef8.pdf

مرکزتحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی خراسان رضوی پژوهش های کاربردی زراعی 2538-4066 37 3 2026 07 23 Agronomic efficiency of nitrogen and response of quinoa (Chenopodium quinoa Willd.) cultivars to inoculation with Azotobacter at varying nitrogen application levels کارایی زراعی نیتروژن و واکنش ارقام کینوا (Chenopodium quinoa Willd.) به تلقیح با ازتوباکتر تحت سطوح مختلف کود نیتروژن 41 64 136076 10.22092/aj.2026.369734.1701 FA زهرا علی نژاد سراپرده دانشجوی کارشناسی ارشد اکولوژی گیاهان زراعی، گروه تولید و ژنتیک گیاهی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شهید باهنر کرمان غلامرضا خواجویی نژاد استاد گروه تولید و ژنتیک گیاهی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شهید باهنر کرمان عنایت الله توحیدی نژاد دانشیار گروه تولید و ژنتیک گیاهی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شهید باهنر کرمان جلال قنبری موسسه تحقیقات ثبت و گواهی بذر و نهال، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرمان، ایران Journal Article 2025 06 06 Introduction The provision of nitrogen to plants poses significant challenges due to the element's mobility within the soil. In this context, the effective use of biological resources for nitrogen biological fixation can significantly enhance nitrogen productivity (Aasfar et al., 2021). Employing plant growth-promoting bacteria (PGPB), is recognized as a beneficial agronomic strategy to improve nitrogen absorption and optimize fertilizer use efficiency, thereby improving plant nutrition (Consentino et al., 2022). Quinoa (Chenopodium quinoa Willd.), known for its extensive genetic diversity and adaptability to various climates, as well as its high efficiency in utilizing water resources, presents an ideal option for cultivation in limited water availability conditions and saline soils (Lavini et al., 2014). The objective of this research was to assess the response of two quinoa cultivars, Titicaca and Redcarina, to inoculation with Azotobacter chroococcum at varying nitrogen application levels and to analyze the agronomic efficiency of nitrogen fertilization. Materials and Methods This study was conducted during the 2023-2024 growing season at the Shahid Bahonar University Research Farm, Kerman, Iran. The research was carried out in a split-factorial design based on a randomized complete block design with three replications. The main factor examined was the application of nitrogen fertilizer treatments. Additionally, seed inoculation with Azotobacter and quinoa cultivars were investigated as factorial treatments in subplots. Urea fertilizer was applied at three levels: control (no chemical fertilizer application), 50% of the plant's nutritional requirement, and 100% of the plant's nutritional requirements. The impact of biofertilizer inoculation was assessed at two levels: no inoculation (control) and inoculation with Azotobacter chroococcum. The cultivars evaluated in this study were Titicaca and Redcarina. At the end of the growth period, various traits were measured, including plant height, number of panicles per plant, number of seeds per panicle, total seeds per plant, thousand-seed weight, grain yield per m2, as well as the bacterial inoculation efficiency, agronomic efficiency of nitrogen fertilization, and nitrogen use efficiency. Results & Discussion The findings indicated that the Redcarina cultivar exhibited greater plant height and a higher number of panicles per plant compared to the Titicaca. The maximum seed number per plant was achieved through bacterial inoculation under 100% fertilization conditions, which did not significantly differ from the results obtained with 50% fertilization. Furthermore, the Redcarina cultivar produced 34% and 33% more seeds per plant than the Titicaca cultivar under no fertilization and 50% fertilization conditions, respectively. Conversely, under both no fertilization and 50% fertilization conditions, Redcarina demonstrated a lower thousand-seed weight by 21% and 22%, respectively, compared to the Titicaca cultivar. Inoculation with Azotobacter resulted in a 15% increase in grain yield and nitrogen use efficiency (NUE) relative to no-inoculation. Additionally, the application of the 100% fertilization level led to a 29.3% enhancement in grain yield and a 25.7% increase in NUE compared to the control, although no significant difference was observed when compared to the 50% fertilization. The investigation of the agronomic efficiency of nitrogen fertilization (AEN) revealed that the examined cultivars exhibited varying responses to bacterial inoculation across different fertilizer levels. Notably, both cultivars achieved the highest AEN at a 50% fertilization rate when bacterial inoculation was applied. However, in the case of the Redcarina cultivar, an increase in fertilizer application to 100% resulted in enhanced AEN compared to no-inoculation, suggesting that Redcarina demonstrates a superior response to nitrogen availability. Additionally, the findings regarding the bacterial inoculation effect (BIE) indicated that the BIE in the Redcarina cultivar was improved with higher levels of fertilizer application. Conversely, the Titicaca cultivar reached its highest efficiency at a 50% nitrogen fertilizer application, indicating its optimal performance under limited nitrogen supply conditions. This characteristic contributed to a decline in the bacterial inoculation efficiency in Titicaca cultivar as fertilizer application levels increased. Conclusion Redcarina cultivar exhibited a superior response to nitrogen availability, as elevating the fertilizer level to 100% enhances the agronomic efficiency of nitrogen fertilization. Conversely, the Titicaca cultivar demonstrates the highest agronomic efficiency of nitrogen under limited-nitrogen supply conditions, since raising the fertilizer level to 100% did not improve its agronomic efficiency. Consequently, the cultivars examined can be strategically utilized to optimize the potential of quinoa, taking into account varying levels of agricultural land fertility. کارایی زراعی نیتروژن و واکنش ارقام کینوا (تیتیکاکا و ردکارینا) به تلقیح با ازتوباکتر (Azotobacter chroococcum) در شرایط کاربرد سطوح نیتروژن (0، 50 و 100 درصد مقدار توصیه شده) مورد ارزیابی قرار گرفت. نتایج نشان داد که ارتفاع و تعداد پانیکول در رقم ردکارینا بیشتر از تیتیکاکا بود. بیشترین تعداد دانه در بوته از تلقیح با باکتری در شرایط کوددهی 100 درصد حاصل شد که با شرایط تلقیح در کوددهی 50 درصد تفاوت معنی‌داری نشان نداد. همچنین، رقم ردکارینا در شرایط عدم کوددهی و 50 درصد کوددهی، به‌ترتیب 34 و 33 درصد تعداد دانه بیشتر و وزن هزاردانه کمتر (به‌ترتیب 21 و 22 درصد) نسبت به رقم تیتیکاکا نشان داد. تلقیح با ازتوباکتر عملکرد دانه و کارایی مصرف نیتروژن را 15 درصد نسبت به عدم تلقیح افزایش داد. علاوه بر این، کاربرد 100 درصد کوددهی نسبت به شاهد 3/29 درصد عملکرد دانه و 7/25 درصد کارایی مصرف نیتروژن را بهبود داد اما با 50 درصد تفاوت معنی‎داری نشان نداد. بیشترین کارایی زراعی نیتروژن در هر دو رقم از 50 درصد کوددهی در تلقیح با باکتری حاصل شد. با این وجود، تلقیح در رقم ردکارینا با افزایش سطح کود به 100 درصد، کارایی زراعی کوددهی نیتروژن را نسبت به عدم تلقیح بهبود داد که بیانگر پاسخ بهتر ردکارینا به فراهمی نیتروژن دارد. کارایی تلقیح باکتری در رقم ردکارینا با افزایش سطح کاربرد کود، بهبود یافت. در مقابل، رقم تیتیکاکا در شرایط کاربرد 50 درصد کود، بالاترین کارایی را نشان داد؛ بنابراین می‌تواند در شرایط محدودیت تأمین نیتروژن، کارایی بالاتری داشته باشد.

https://aj.areeo.ac.ir/article_136076_af0a81b7b2ae9c74b2d0b6b3292e0f79.pdf

مرکزتحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی خراسان رضوی پژوهش های کاربردی زراعی 2538-4066 37 3 2026 07 23 Investigation of the effect of planting date management on yield and growth traits of sesame cultivars in Dargaz region بررسی تأثیر مدیریت تاریخ کاشت بر عملکرد و صفات رشدی ارقام کنجد در منطقه درگز 65 93 136126 10.22092/aj.2026.372909.1724 FA مهدی بابائیان گروه مهندسی تولید و ژنتیک گیاهی، دانشکده کشاورزی شیروان، دانشگاه بجنورد. مهدی خالقی گروه مهندسی تولید و ژنتیک گیاهی، دانشکده کشاورزی شیروان، دانشگاه بجنورد. محمد خیرخواه گروه مهندسی تولید و ژنتیک گیاهی، دانشکده کشاورزی شیروان، دانشگاه بجنورد. Journal Article 2026 05 23 Introduction Food security is one of the major global challenges of the 21st century due to rapid population growth and increasing demand for food and vegetable oils. Improving agricultural productivity through sustainable management practices is therefore essential. Sesame (Sesamum indicum L.) is an important oilseed crop widely cultivated in arid and semi-arid regions. Its growth and productivity are highly influenced by environmental factors, especially temperature and moisture conditions (Weldermichael et al., 2025). Among agronomic practices, sowing date and cultivar selection are considered the most important factors affecting sesame growth, yield, and oil content. Previous studies have shown that delayed sowing can shorten the growth period and significantly reduce grain yield. However, the optimum sowing date varies depending on climatic conditions and cultivar characteristics (Hussain and Kumar, 2022). Therefore, this study was conducted to determine the best sowing date and suitable sesame cultivars for maximizing grain yield under the climatic conditions of Darrehgaz, Razavi Khorasan Province, Iran. Materials and Methods The experiment was conducted during the 2022–2023 growing season in Darrehgaz County, Razavi Khorasan Province, Iran (37°34′ N, 58°59′ E; 820 m above sea level). The experiment was arranged as a split-plot based on a randomized complete block design with three replications. Main plots consisted of three sowing dates (May 16, June 1, and June 17), while subplots included four sesame cultivars/genotypes: Local Landrace, Davarzan, Black Landrace, and Mohajer. Data were analyzed using SAS 9.4 software and mean comparisons were performed using Duncan’s multiple range test at the 5% probability level. Results & Discussion Results showed that sowing date and cultivar significantly affected days to capsule formation, plant height, stem diameter, number of capsules per plant, and oil percentage. In addition, the interaction between sowing date and cultivar significantly influenced flowering traits, capsule characteristics, thousand-seed weight, grain yield, and biological yield. Plant height decreased significantly with delayed sowing. The first sowing date produced the tallest plants (135.7 cm), whereas the third sowing date produced the shortest plants (84.7 cm). Among cultivars, Mohajer showed the greatest plant height (120.2 cm). The highest grain yield was obtained from Mohajer under the first sowing date with 3164 kg ha⁻¹. Under the same sowing date, Local Landrace and Black Landrace produced 2470 and 2446 kg ha⁻¹, respectively. In the second sowing date, Local Landrace and Black Landrace showed the best performance with 1921 and 1629 kg ha⁻¹. Under the third sowing date, Mohajer and Local Landrace performed relatively better than other cultivars. 1000-seed weight was highest in the first sowing date. Local Landrace, Mohajer, and Davarzan recorded 3.69, 3.59, and 3.25 g, respectively. Oil percentage also declined with delayed sowing, with the highest oil content observed in the first sowing date (38.87%) and the lowest in the third sowing date (37.48%). Mohajer had the highest average oil content (38.88%). Biological yield was strongly affected by the interaction of sowing date and cultivar. Mohajer and Local Landrace under the first sowing date produced the highest biological yields of 13,520 and 12,600 kg ha⁻¹, respectively, whereas Black Landrace under the third sowing date produced the lowest biological yield (2679 kg ha⁻¹). Overall, delayed sowing reduced sesame productivity because of shortened growth duration, limited canopy development, and exposure to unfavorable environmental conditions during reproductive stages. Conclusion The results indicated that early sowing significantly improved sesame growth, grain yield, biological yield, and oil percentage under the climatic conditions of Darrehgaz. Among the tested cultivars, Mohajer showed superior performance, especially under the first sowing date. Therefore, early sowing (May 16) along with cultivation of Mohajer cultivar is recommended for achieving maximum sesame productivity in semi-arid regions of northeastern Iran. Acknowledgements The authors gratefully acknowledge the assistance of the agricultural staff and farm workers involved in conducting this experiment. Keywords Sesame; Sowing date; Cultivar; Grain yield; Oil percentage; Semi-arid climate References Weldemichael, M. Y., Gebremedhn, H. M., Runo, S., & Gandhi, H. (2025). Molecular breeding for stress tolerance in sesame. Molecular Genetics and Genomics, 300(1), 69. Hussain, M., & Kumar, A. (2022). Response of sesame (Sesamum indicum L.) cultivation to date of sowing. Flora and Fauna Jhansi, 29(2). به‌منظور بررسی تأثیر تاریخ‌های مختلف کاشت بر خصوصیات ارقام کنجد در سال زراعی 1402 در منطقه درگز استان خراسان رضوی آزمایش به‌صورت کرت‌های یک بار خرد شده در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی در سه تکرار اجرا شد. تیمارهای آزمایش شامل عامل اصلی تاریخ کاشت در سه سطح 26 اردیبهشت‌ماه، 11 خردادماه و 27 خردادماه بود و عامل فرعی آزمایش چهار رقم کنجد شامل: توده بومی، رقم داورزن، توده سیاه و رقم مهاجر بود. اثر متقابل تاریخ کاشت و رقم بر تعداد روز تا گلدهی، طول دوره گلدهی تعداد روز تا رسیدگی فیزیولوژیک، طول کپسول و تعداد شاخه جانبی، تعداد دانه در کپسول، وزن هزار دانه، عملکرد دانه و عملکرد بیولوژیک معنی‌دار گردید. بیشترین ارتفاع بوته در تاریخ کاشت اول با میانگین 135.7 سانتی‌متر و کمترین آن در تاریخ کاشت سوم با 84.70 سانتی‌متر به‌دست آمد. در بین ارقام نیز رقم مهاجر با میانگین 120.2 سانتی‌متر بیشترین ارتفاع بوته را داشت. بیشترین عملکرد دانه در رقم مهاجر و تاریخ کاشت اول با میانگین 3164 کیلوگرم در هکتار به‌دست آمد و پس از آن توده بومی و توده سیاه به‌ترتیب با 2470 و 2446 کیلوگرم در هکتار قرار گرفتند. همچنین رقم مهاجر با میانگین 38.88 درصد بیشترین درصد روغن را داشت که اختلاف معنی‌داری با توده بومی با میانگین 38.15 درصد نداشت. این نتایج نشان داد با تأخیر در کاشت کنجد به دلیل کاهش طول دوره رشد و عدم وجود زمان کافی برای رشد و توسعه تاج پوشش و برخورد با بارندگی پاییزه عملکرد دانه کاهش یافت.

https://aj.areeo.ac.ir/article_136126_e9a65fb89054ab8ea6f8658aabc3b0c2.pdf